Tăng cường vai trò khoa học xã hội và nhân văn trong kỷ nguyên mới

Ngày 28/3/2026, Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương chủ trì, phối hợp với Bộ Khoa học và Công nghệ, Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam, Thành ủy TP.HCM và ĐHQG-HCM tổ chức Hội thảo khoa học quốc gia với chủ đề “Tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với khoa học xã hội và nhân văn theo tinh thần Nghị quyết Đại hội XIV đáp ứng yêu cầu phát triển nhanh và bền vững đất nước trong kỷ nguyên mới”.

Hội thảo có sự tham dự của đông đảo đại biểu là lãnh đạo, nguyên lãnh đạo các cơ quan Trung ương, địa phương, các nhà khoa học, chuyên gia, đại diện các cơ sở giáo dục đại học, viện nghiên cứu và doanh nghiệp trên cả nước. Đoàn Chủ trì Hội thảo gồm: đồng chí Ngô Đông Hải – Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Phó Trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương; đồng chí Lê Văn Lợi – Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam và PGS.TS Trần Cao Vinh – Phó Giám đốc ĐHQG-HCM.

Hội thảo thu hút hơn 200 đại biểu là lãnh đạo, nguyên lãnh đạo các cơ quan Trung ương, địa phương, các nhà khoa học, chuyên gia, đại diện các cơ sở giáo dục đại học, viện nghiên cứu và doanh nghiệp trên cả nước.

“Đi trước một bước” để định hình tương lai

Phát biểu tại Hội thảo, GS.TS Nguyễn Thị Thanh Mai – Giám đốc ĐHQG-HCM nhấn mạnh, trong bối cảnh đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới với yêu cầu “nhanh và bền vững”, vai trò KHXH&NV càng trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết. “Không chỉ dừng lại ở việc lý giải và dự báo các hiện tượng xã hội, lĩnh vực này cần tham gia trực tiếp vào quá trình hoạch định chính sách, quản trị phát triển, xây dựng văn hóa, củng cố nền tảng tư tưởng của xã hội. Qua đó phát huy tối đa nội lực, tận dụng hiệu quả ngoại lực và đặt con người, văn hóa Việt Nam ở vị trí trung tâm của mọi chính sách phát triển”, GS.TS Nguyễn Thị Thanh Mai nói.

Theo GS.TS Nguyễn Thị Thanh Mai, Đảng và Nhà nước đã xác định KHXH&NV có mối quan hệ gắn bó hữu cơ với các lĩnh vực khoa học khác, là một trụ cột quan trọng của nền khoa học quốc gia. Công nghệ có thể phát triển rất nhanh, nhưng nếu thiếu nền tảng xã hội ổn định và hệ giá trị bền vững, sự phát triển đó khó có thể lâu dài. Từ đó, KHXH&NV không thể chỉ “đi sau” để lý giải thực tiễn, mà cần “đi trước một bước” để định hình tương lai. Điều này đòi hỏi phải tích hợp KHXH&NV vào mọi chiến lược phát triển, đồng thời chú trọng các yếu tố đạo đức, văn hóa và pháp lý trong nghiên cứu, ứng dụng công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

GS.TS Nguyễn Thị Thanh Mai nhấn mạnh vai trò của lĩnh vực KHXH&NV trong bối cảnh đất nước có nhiều đổi mới.

Với tư cách là một đại học đa ngành, ĐHQG-HCM được giao trọng trách hội tụ và lan tỏa tri thức, văn hóa Việt Nam. ĐHQG-HCM xác định phát triển KHXH&NV là nhiệm vụ gắn chặt với tổng thể phát triển khoa học – công nghệ và đổi mới sáng tạo. Các chương trình nghiên cứu liên ngành đang được triển khai nhằm kết nối KHXH&NV với khoa học tự nhiên, kỹ thuật, y – dược và nghệ thuật, hướng đến giải quyết các vấn đề phức hợp như đô thị sáng tạo, kinh tế số, chuyển đổi xanh, bảo tồn di sản và phát triển con người. Đồng thời, ĐHQG-HCM chú trọng: xây dựng hệ thống dữ liệu lớn về văn hóa, xã hội và kinh tế; số hóa tri thức; ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong phân tích xu hướng xã hội; phát triển các nền tảng học tập mở và đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao.

GS.TS Nguyễn Thị Thanh Mai đề xuất Hội thảo tập trung thảo luận ba nhóm vấn đề lớn: làm rõ vai trò của KHXH&NV trong hoạch định đường lối, chính sách; nhận diện các điểm nghẽn trong nghiên cứu, tham mưu và ứng dụng, đặc biệt trước tác động của các công nghệ mới; đề xuất các giải pháp đột phá nhằm nâng cao hiệu quả sự lãnh đạo của Đảng đối với lĩnh vực này trong giai đoạn mới.

KHXH&NV được các đại biểu đánh giá đóng vai trò quan trọng trong hoạch định đường lối, chính sách.

Ở tầm chiến lược, lãnh đạo ĐHQG-HCM nhấn mạnh ba định hướng trọng tâm gồm: nâng cao năng lực nghiên cứu và dự báo để chuyển từ “phản ứng chính sách” sang “kiến tạo chính sách”; thúc đẩy tích hợp liên ngành, đặc biệt giữa KHXH&NV với khoa học – công nghệ; tăng cường cơ chế kết nối giữa Nhà nước – nhà trường – doanh nghiệp nhằm đưa tri thức vào thực tiễn một cách hiệu quả, thông qua cơ chế đặt hàng nghiên cứu và chuyển giao tri thức.

“Với tinh thần đó, tôi tin tưởng Hội thảo không chỉ là diễn đàn trao đổi học thuật mà sẽ trở thành không gian kết nối trí tuệ, nơi các nhà khoa học, nhà quản lý và các chủ thể xã hội cùng đề xuất những giải pháp thiết thực, góp phần nâng cao chất lượng công tác lãnh đạo, chỉ đạo của Đảng đối với khoa học xã hội và nhân văn trong giai đoạn phát triển mới”, GS.TS Nguyễn Thị Thanh Mai bày tỏ.

Hơn 80 tham luận khoa học đặc sắc

Hội thảo đã tuyển chọn hơn 80 tham luận khoa học, tập trung vào nội dung: tăng cường vai trò lãnh đạo của Đảng; nâng cao năng lực nghiên cứu, tư vấn chính sách; phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao; thúc đẩy chuyển đổi số; phát triển sức mạnh mềm văn hóa; hoàn thiện cơ chế, chính sách và khắc phục các điểm nghẽn trong quản lý, ứng dụng kết quả nghiên cứu trong lĩnh vực KHXH&NV. Các ý kiến đánh giá KHXH&NV giữ vai trò quan trọng trong hoạch định đường lối, chính sách và phát triển bền vững đất nước, đồng thời chỉ ra những hạn chế về cơ chế, nguồn lực và phương thức quản lý cần được đổi mới. Qua đó, bối cảnh mới đặt ra yêu cầu về việc phát triển đồng bộ, liên ngành KHXH&NV trong tổng thể các lĩnh vực khoa học nhằm tăng cường khả năng tích hợp tri thức phục vụ phát triển đất nước.

Các ý kiến đánh giá KHXH&NV giữ vai trò quan trọng trong hoạch định đường lối, chính sách và phát triển bền vững đất nước.

Hội thảo đề xuất các nhóm giải pháp trọng tâm gồm hoàn thiện thể chế, chính sách, cũng như đổi mới phương thức lãnh đạo, quản lý và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao; thúc đẩy chuyển đổi số trong nghiên cứu; tăng cường liên kết và hợp tác quốc tế. Các kiến nghị, đề xuất tại Hội thảo sẽ được tổng hợp, báo cáo các cơ quan Trung ương phục vụ công tác hoạch định và triển khai chính sách trong thời gian tới.

Phát biểu kết luận Hội thảo, đồng chí Ngô Đông Hải đánh giá Hội thảo đã thực sự trở thành một diễn đàn khoa học quan trọng, góp phần nâng tầm vị thế của KHXH&NV trong bối cảnh đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới. Đồng chí trân trọng cảm ơn các nhà khoa học, các cơ quan, đơn vị đã gửi tham luận và tham gia trao đổi ý kiến; đồng thời ghi nhận sự đóng góp của đội ngũ giảng viên, sinh viên trong việc tổ chức, góp phần vào thành công chung của Hội thảo. Hệ thống tham luận được chuẩn bị công phu, tập trung vào các vấn đề lớn như tăng cường sự lãnh đạo của Đảng, làm rõ vai trò của KHXH&NV, cũng như yêu cầu đổi mới lĩnh vực này trong bối cảnh chuyển đổi số và kỷ nguyên mới.

Đồng chí Ngô Đông Hải phát biểu kết luận Hội thảo.

Theo đồng chí Ngô Đông Hải, các ý kiến tại Hội thảo đã phân tích sâu sắc quan điểm, khẳng định vai trò đặc biệt quan trọng của KHXH&NV trong việc nâng cao cả giá trị lý luận và thực tiễn, phục vụ sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Hội thảo cũng tiếp tục khẳng định đây là lĩnh vực có đóng góp to lớn trong tham mưu chiến lược cho Đảng, Nhà nước, đồng thời giữ vai trò quan trọng trong dự báo các vấn đề xã hội phát sinh. Nhiều tham luận đã đánh giá toàn diện những thành tựu nổi bật của KHXH&NV thời gian qua, từ việc nâng cao đời sống văn hóa, năng lực quản trị đến đóng góp thiết thực vào việc hoạch định và triển khai các chính sách giải quyết các vấn đề thực tiễn của đất nước.

Bên cạnh những kết quả đạt được, Hội thảo cũng thẳng thắn chỉ ra những khó khăn, bất cập còn tồn tại như thiếu các công trình nghiên cứu lớn, một số nghiên cứu còn xa rời thực tiễn, thiếu đội ngũ chuyên gia liên ngành; những điểm nghẽn về thể chế, chính sách và nguồn lực đầu tư; môi trường học thuật còn hạn chế, cũng như những thách thức đặt ra trong lĩnh vực khoa học giáo dục và nhân văn. Đồng chí Ngô Đông Hải nhấn mạnh, việc định vị vai trò, vị thế của KHXH&NV vẫn là vấn đề cần tiếp tục được quan tâm, nhất là trong bối cảnh kỷ nguyên mới với nhiều thách thức như cạnh tranh văn hóa, gia tăng thông tin xấu độc, biến động toàn cầu và các vấn đề an ninh phi truyền thống. Trên cơ sở đó, Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng và Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị đã tiếp tục khẳng định vai trò của KHXH&NV trong hệ sinh thái đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, phục vụ mục tiêu phát triển nhanh và bền vững đất nước.

Định hướng thời gian tới, đồng chí cho rằng: “KHXH&NV cần tiếp tục góp phần làm giàu nền tảng tư tưởng, bồi đắp các giá trị văn hóa tốt đẹp, củng cố niềm tin xã hội; đồng thời được xác định là một động lực nội sinh quan trọng cho phát triển bền vững. Trọng tâm là phát triển hệ giá trị văn hóa và con người Việt Nam, xây dựng đội ngũ trí thức khoa học xã hội và nhân văn có trình độ cao, tư duy vững vàng, năng lực sáng tạo, đáp ứng yêu cầu xây dựng triết lý phát triển lấy con người làm trung tâm. Trong bối cảnh kỷ nguyên số, lĩnh vực này cần chuyển mạnh từ nghiên cứu mô tả sang nghiên cứu dự báo, thúc đẩy liên ngành, gắn chặt với yêu cầu phát triển đất nước; đồng thời đẩy mạnh xây dựng cơ sở dữ liệu, ứng dụng dữ liệu lớn, phát triển hạ tầng tri thức quốc gia nhằm tạo ra những giá trị mới phục vụ phát triển”.

KHẮC HIẾU

Nguồn: vnuhcm.edu.vn

Mục tiêu Phát triển bền vững: SDG4-Giáo dục có chất lượng, SDG11-Các thành phố và cộng đồng bền vững, SDG16-Hòa bình, công lý và các thể chế mạnh mẽ

Từ khoá: ĐHQG-HCM, Khoa học công nghệ, Nghị quyết Đại hội XIV, Nghị quyết số 57-NQ/TW